Classic Three voorversterker

Deze wordt in de komende Elektor Zelfbouwspecial gepubliceerd, later zul je ‘m op de site tegenkomen. Een bijhorende phonotrapmodule, die op de voeding in deze voorversterker wordt aangesloten via een veelpolige stekker, is ook al in ontwikkeling.

Het hek is dus weer van de dam en ik moet zeggen dat het weer bruist als vanouds. De ideeën hebben altijd wel geborreld, nu wordt het weer tijd om ze er uit te laten.

Hierna staan al weer twee dingen op de lijst, waarvan de moeilijke onderdelen zelfs al op de plank liggen: een 300B single ended versterker (de 300B triode is echt mijn muze). De drivertrap wordt gebaseerd op de versterker die vorig jaar in de Elektor special heeft gestaan (Ik heb ‘m in pdf, dus als ik je een plezier kan doen, mail even naar dick at triodedick punt com). De tweede is een loei van een KT88PPP versterker, de BoB, die al een paar jaar in de planning staat. De Bill heeft inmiddels ook al een klassiek broertje er bij, de MonoBill Classic. Bezoekers van de open dag bij AE-Europe in Schagen vorig jaar hebben die versterker de grote werkplaats al vol muziek horen spelen.

Genoeg voor deze eerste blog na de stilte, waar de storm achter de schermen toch behoorlijk door heeft gewoed, zoals mezelf nu ook opvalt, als de dingen op een rijtje staan…:-) Dus geen bloemen, geen bezoek, het gaat zelfs uitstekend met me, tjakka!

Ik heb er wat metingen op los gelaten en die zien er even goed uit.

Maar waarvan het verdriet waar ik het eerder over had? Mijn hobbypot is helemaal leeg na de recente verhuizing, erger, de bodem is er zelfs uitgeschraapt, anders zou deze supergebouwde DAC vanzijnlangzaldieleven mijn huis niet meer verlaten, nu niet, dan niet, nooit niet… Ik weet het, een luxeprobleem, ik heb niks te klagen over mijn eigen apparatuur en het nieuwe huis bevalt formidabel.

Ik kom hier eerdaags op terug met mooi fotomateriaal. Dan mogen serieuze liefhebbers zich melden.

Weer een boeiende audiodag achter de rug. Mijn hifiweek kan al niet meer stuk, ondanks dat we pas op de helft zitten.

Nu werd er een kantoortje ontruimt en tot tweede luisterplek omgedoopt. Een paar mooie MC MP5 luidsprekers, dat ik van de importeur mocht gebruiken voor deze dag, worden met de Classic One en Classic Two voor en eindversterker opgesteld. De eerste weer uitgerust met uitgangscondensatorcomperator. Hiermee kan worden geschakeld tussen 6 verschillende types condensator, wat de verdere dag ook driftig is gedaan. Als CD-transport is een Marantz CD10 ingezet die via de SPDIF uitgang aan een bizar opvallend DAC-op-een-plankje van Altmann, uit Duitsland, is aangesloten, gevoed met een dikke auto-accu. Verkijk je echter niet op het bijzondere blingbling loze uiterlijk van deze DA-converter, het geluid is eersteklas. Kom ik nog op terug in een volgende blog. Ik mag na het inpluggen van de bekabeling gerust zeggen dat de muziek verdienstelijk klinkt. Snel naar de volgende….

Ook in de werkplaats moet een muzikale hangplek worden gemaakt. Veel slechtere omstandigheden zul je niet snel treffen om een installatie te gebruiken… Hier worden een paar niet te kleine Isophon speakers met de Cleo 6 voorversterker en een paar MonoBill Classic eindversterkers ingezet. Dat moet genoeg vlees en bloed geven om de werkplaats ‘te bespelen’. Een plaatje in de CD-speler laat horen dat het zelfs hier niet vervelend klinkt. De eerste mannen en enkele vrouw zijn dan al binnen. Het begin van een heerlijke dag. Veel gesprekken tussen mensen die elkaar normaal bijna alleen virtueel kennen of ‘spreken’. Leuk om eens het gezicht achter een emailcorrespondentie te zien. Oude DIY vrienden eindelijk weer eens gesproken… De sfeer is relaxt en ongedwongen en ook de inwendige mens is tot in de puntjes verzorgd door Wil en Kimm van AE. Al met al een prachtige dag die weer veel te snel voorbij gaat. Ik hoop dat de andere bezoekers er ook zo over denken.

Halverwege de middag komt Frank uit Amsterdam binnen met een paar Audio Note AN-E luidsprekers. Die moeten natuurlijk wel even aangesloten worden. Het meest praktische is om de gewaardeerde MC speakers in de kleine luisterruimte even aan de kant te zetten. Deze mooi gebouwde kasten met het oerklassieke butlelijke uiterlijk doen het meteen heel fijn moet ik zeggen, ondanks de niet ideale opstelling. Later heb ik nog even geluisterd naar Neil Young unplugged en dat klinkt naar meer. Dat ‘meer’ komt er later ook. Ik moet de speakers maar eens mee naar huis nemen om er daar veder mee te stoeien. Een mogelijkheid waar ik graag gebruik van maak. Je leest er ongetwijfeld meer over in een volgend blogbericht.

Rond 4 uur is iedereen zo’n beetje weer huiswaarts, op een enkele ‘die-hard’ na, die er uitgeknuppeld moet worden om de boel af te kunnen sluiten…haha…

Na afloop wil ik de eindversterkers in de vaste luisterruimte nog even uitwisselen tegen de Classic Two. Deze heeft vorig jaar in de Elektor DIY special gestaan en is in de tussentijd nog een stukje doorgeëvalueerd tot een heel fijne versterker. Die wil ik nog eens op de La Scala luidspreker beluisteren, een oude liefde na een logeerpartij, drie jaar terug. Even een eigen luistermomentje aan het eind van een zeer geslaagde dag. Maar wat klinkt die ruimte toch doods….sh**… Wat wil het ‘noodlot’? De zware velours gordijnen zijn ‘s morgens helemaal dichtgetrokken om de boel wat beter af te schermen van de werkplaats. Die gordijnen zijn hard nodig omdat deze ruimte zonder demping een galmbak met een heel vervelende flutter echo is. Ongeschikt om fatsoenlijk muziek in te genieten. Maar té veel demping is ook niet goed, blijkt weer eens dubbel en dwars. Dan slaat het geluid dood. De laagweergave lijdt er ook erg onder. Ik mis fundament, druk in het laag, leven, dingen die ik normaal zo waardeer in de La Scala. Het leuke is dat de overdemping al meteen hoorbaar is als je een gesprek voert in een dergelijke ruimte. De gordijnen voor de ramen worden opgeschoven en meteen leeft de boel op. Om in stijl te blijven: deze akoestiekverandering, of liever ‘verbetering’ geeft een vele malen groter effect dan het omschakelen van een uitgangscondensator in de andere luisterruimte. Verduld nog aan toe (nette weergave van wat dat moment werkelijk gedacht werd), wel een beetje een sof zeg, om niet te zeggen een blunder vanjewelste. De mensen hebben vandaag niet 100% kunnen horen wat met deze muziekinstallatie mogelijk is. Positief uitgelegd zou je kunnen spreken van een goed leermoment: zorg eerst voor fatsoenlijke akoestische omstandigheden anders heeft het niet veel zin om te gaan tweaken met componenten. Met dat laatste, dat een zeer boeiend deel van onze zelfbouwhobby uitmaakt, en waar niet zelden kapitalen aan besteed wordt, krijg je van je langzaljeleven een luisterruimte met een akoestiek om te huilen niet goed. Het is als de Porche met houten wielen maar mét met krokodillenleer bekleed sportstuur waar ik eens een column over schreef. Ziet er indrukwekkend uit, maar met het werkelijke plezierig rijden wordt het nooit wat….

Na de boel opgeruimd te hebben en versterking van de inwendige mens is de reis naar huis weer gemaakt. Om kwart over tien ‘s avonds is de boel weer uitgepakt en op de plaats gezet. Moe maar voldaan zak ik in de luie stoel. Volgend jaar weer, dat is wel zeker, ijs, weder en gezondheid dienende… Er zijn al ideeën geopperd om eens een thema rond vinylweergave te maken of zoiets.

Wie nog wil weten welke condensatoren achter de bewuste schakelstand zijn gesoldeerd:

1 – Aura T teflon
2 – AmpOhm Papier in Olie Aluminium
3 – Mundorf Silver Oil
4 – Jupiter Wax
5 – Auricap
6 – Russische K40 Papier in Olie

Wat ik zo een beetje mee heb gekregen waren stand 2 en 6 het best gewaardeerd.

In ieder geval gaat het nu echt loos in de hagelnieuwe hobbykamer, die al weer aardig ingeleefd toont met al die vertrouwde apparaten en onderdelen om me heen. Het bouwen, meten en luisteren is in deze heerlijk lichte ruimte een hele fijne bezigheid.

Ik kreeg afgelopen ook een Altmann DAC toegestuurd. Een beetje een bizar geval. Een (net) printplaatje op een plankje geschroefd, that’s it. De voeding is een vette accu van 55 ah. Maar verduld, dat vreemde ding klinkt boven verwachting goed. Die gaan we eens uitgebreid aan de tand voelen….

Een ander leuke ontdekking deed ik bij een nono DAC (non oversampling, non digitaal filter DA-converter) van Scott Nixon. Zeker drie jaar geleden al gebouwd en sindsdien heeft ‘ie bij mijn zeer goede vriend Jan gespeeld. Sinds die met een Benchmark DAC speelt is de oude SN DAC in de vut gegaan. Ik was met wat metingen bezig om jittereigenschappen beter in beeld te kunnen krijgen en zo belande ook deze oude bekende op de meetbank. Bij de liniariteitsmeting blijkt de Scott Nixon DacKit een nagenoeg perfecte kanaalgelijkheid te hebben en een zeer nette liniariteit voor dit type DAC. En dat is niet alledaags bij de TDA1543 chipjes die er gebruikt worden. Scott vroeg dan wel buitenproportioneel veel geld (12.50 Dollar) voor het normaal bijna niks kostende chipje , hij lijkt er haast op dat hij ze wel uitgeselecteerd. Grappig.

Hoe anders is het met de afbraak en wederopbouw van de hobbyruimte. Allemachtig, wat kan een mens veel ‘zooi’ verzamelen en wegstoppen in een huis waar hij 28 jaar heeft gewoond en geleefd. Alles wat op mijn volgepropte hobbyruimte stond, lag en hing plús de opgeslagen spullen op de rommelzolder (schuif daar maar ‘even’ naar toe) moeten in de goede banen worden geleid om niet meteen weer in een onhandelbare nieuwe ruimte te resulteren. Ik wil ruimte om me heen waar niet alleen prettig gehobbied kan worden maar ook naar een lekker stukje muziek kan worden geluisterd.

18 advertenties op marktplaats punt nl hebben voor anderen een aardig stukje audioapparatuur opgeleverd en mij veel hoofdbrekens bespaard. Oude jaargangen van tijdschriften en andere overbodig papierwerk zijn afgevoerd (meer dan 10 verhuisdozen vol) en de vuilstort is regelmatig met een volgepakte auto bezocht. En nog is het niet voldoende. Morgen gaat er nog eens een ‘rood potlood’ door de verzamelde spullen. De apparatuur die overblijft krijgt een mooi plekje, dank zijn de bezoekjes aan Ikea en de daar aangeschafte meubelen en rekken.

De werkbank is dus sinds gisteren weer actief gemaakt en juist daarmee ben ik erg in mijn nopjes. Ik kan er heerlijk zitten, monteren, solderen, meten en dingen verder uitdenken. Het is een fijne lichte ruimte waarin de komende tijd nieuwe ideeën worden omgezet in iets tastbaars. Nog een paar dagen streng en strak selecteren van ‘blijvers en wijkers’ en ook de bovenste verdieping in het huis is naar wens.

Ja, verhuizen heeft meer, veel meer, voeten in aarde dan alleen maar van huis verwisselen. Tenminste, als je een enthousiast (audio) hobbyist bent als ik, en die zijn er meer dan je denkt. Die lotgenoten wens ik van harte een verhuizing toe…:-) Volgens mijn de enige methode om de verzamelde spullen eens op een rijtje te zetten. Ik heb dingen weer terug gevonden waar ik jaren naar gezocht heb maar ook dingen nog niet terug waarvan ik zeker was dat ik zo toch netjes in een verhuisdoos met opschrift gepakt had. Ik heb me afgelopen week bijvoorbeeld nog rot gezocht naar de meetkabels, een hele doos vol nota bene! Stond de plastic voorraadbak in het eerst opgebouwde Ikea rek, op het onderste schap, compleet aan het oog onttrokken door de zitbank (uit de vorige woonkamer). En dacht je dat ik het soldeertin kon vinden? Uit de allerlaatst doos met spullen uit de oude hobbykamer, die uitgepakt werd kwamen de rollen tin tevoorschijn…. Het opsnuiven van de soldeerdampen gisteren was als een parfum… Tjakka, we zijn er weer!

De nieuwe huiskamer heeft een wat nattere akoestiek dan de oude. Hoewel ik tijdens de laatste dagen in ons oude huis merkte dat dit geen echt probleem hoeft te zijn.Tijdens de ontmanteling van de oude huiskamer, waar de muziekinstallatie tot de allerlaatste dag is blijven staan, met verdwijnende gordijnen, meubilair enz. bleek dat het geluid wel veranderde, maar tot een bepaald punt niet echt slechter werd. Dat gaf hoop, ik wist dat de nieuwe huiskamer minder dood zou zijn. Omdat er nu openslaande tuindeuren zijn was vloerbedekking zoals in de oude huiskamer geen optie, die zou binnen de kortste keren smerig van de inloop zijn. Er ligt nu een vloer van Metroflor. Vorige week is er een dik wollen vloerkleed onder de zithoek neergelegd. Wat een zegenende werking had op de nog net te natte akoestische omgeving. Een tegenvaller is dat de zitbank niet geleverd is omdat uitgerekend op de dag van het bezorgen de winkel failliet ging. En de oude bank was de avond er voor net naar de zolderverdieping gezeuld. Dat ging zo moeizaam dat terugzetten geen optie is. Maar wat doet zo’n bank goed werk op de demping van de galm zeg, dat merk je meteen als ‘ie weg is. Gisteren kwam het bericht dat de nieuwe zitbank alsnog geleverd gaat worden… in week 35! Waarom het nu nog eens vijf á zes weken moet duren? Het ding staat nota bene klaar om geleverd te worden. Wat een bureaucratie weer…
Maar ja, nog even doorbijten en slecht is het nu ook allerminst. Ik heb een prachtige diepe schone laagweergave, met veel attack en zonder enige boem of andere vervelende kleuring. Vanmorgen Donald Fagen’s ‘Morph The Cat’ nog geluisterd, een album met een enorme diepe laagdrive. Soms zelfs te veel in onze vorige woning, hier perfect.

Een ander punt van aandacht is de eveneens nieuwe koelkast. Het huis kan dankzij de moderne isolatie werkelijk doodstil zijn, met extreem weinig naar binnen sijpelende geluiden van buiten of naar en van de buren. Dan is het minste getik of gebrom uit de koelkast, dank zijn de open keuken, soms knarsetandend irritant. Het is een hoge Bosch vriezer/koeler combinatie. Normaal gezien niet eens een echte lawaaipapagaai en hij doet erg goed waarvoor ‘ie gemaakt is. Maar er is echt totaal niks aan geluidsisolatie gedaan in die dingen gedaan. De boel ligt open en bloot aan de achterkant. Een hoge zoem kwam via de zijkant en tegelwand haast versterkt in mijn rechteroor als ik in m’n luisterstoel zit….grrr… Het afschermen van die zijde van het apparaat met wat latwerk en tochtband leverde zomaar een dB of zes winst op, waarbij de indringende hoge zoemer nog meer werd gedempt. Het weerkaatsen tegen de muur van het stoorgeluiden is hiermee wel een stuk acceptabeler geworden. Maar het moet nog (veel) beter en ik zit al aan een kast om de koel/vriezer te denken.

Ik kan me haast niet voorstellen dat ik de enige ben met dit soort perikelen. Mail me eens als je hier ook mee te maken hebt (gehad). En nog belangrijker: wat zijn of waren je oplossingen?

dick at triodedick punt com (wegens de spammaffia even omslachtig doen en de ‘at’ even in het bekende apenstaartje veranderen, de ‘punt’ in een echte punt)

Naast de huiskamer, waar normaal de audio-installatie te vinden is, en dat ook zo zal blijven, krijg ik er een zolderverdieping bij wat de audiohobby activiteiten, en dat durf ik nu al gerust te zeggen, een enorme push zal geven. Naast de veel ruimere opzet van de werkbank is er de ruimte om nog een mooie audioset op te stellen. Dat geeft mogelijkheden. Denk alleen maar eens aan het direct uitproberen van nieuwe ideeën. Of om gewoon even lekker in de luisterbank weg te zakken. De huidige zitbank uit de woonkamer, die toch wordt vervangen door een nieuwe, krijgt daarmee een tweede leven op mijn nieuwe hobbykamer.

Zo, genoeg voor vandaag, de handen gaan weer uit de mouwen…

Voor de tweede buis is er de keus uit de Russische 6N3, prima buisje, maar er moet wel gematcht worden voor het beste resultaat. Het goede nieuws is dat het buitengewoon voordelige buisjes zijn. Een andere 1 op 1 vervanger, dus gewoon omprikbaar zonder enige aanpassingen, is de 5670. Ik heb er General Electric NOS voor gebruikt. De buizen liggen lukraak gekozen al erg dicht bij elkaar. Ik hoefde niet eens paartjes te maken op de buistester. De luisterrijke resultaten zijn echt goed, eigenlijk niks op aan te merken. Maar goed, we willen grenzen verkennen, dus de veel schaarsere, lees: veel duurdere, WE396/ 2C51 mag plaatsnemen op de plaats waar de GE echt de sterretjes van de hemel speelt. Nou, ik weet het niet, het is moeilijk om zo maar de beste aan te wijzen. Dat verteld eigenlijk al genoeg om de General Electric 5670 als hete tip aan te geven. Maar als ik verplicht zou worden om de Russische 6N3 legerbuis vanaf nu op de Dude vast te lijmen, zou ik ook geen traan laten. Maar laat je niet tegenhouden om lekker te experimenteren en zelf je voorkeur te bepalen.

In de eerste trap is de WE420 wel mijn klankmatige favoriet in vergelijk met de 5755 buis. Maar daar wordt nog veel meer geld voor gevraagd dan de WE396. Maar ook hier: ik zou ook met de originele 5755 zonder tandengeknars kunnen leven.

12 verschillende 300B’s, 5 verschillende versterkers… Het kan een stuk simpeler. Gewoon buisjes omprikken in een willekeurige 300B single ended versterker en vertellen hoe ze klinken. Maar is dat een werkelijke testcase? Niet echt dus, kan ik nu wel zeggen. Ik ben al ruim een jaar bezig met het onderzoek naar de ultieme 300B. Maar laten wel eens terug gaan naar het begin…

Ik had op een gegeven moment iets van 5 of 6 verschillende 300B eindpitten in huis. Leuk voor op de site om weer eens een buizentestje te doen. De oude grote buizentest stamt al weer van bijna 10 jaar terug en, ik durf het gerust te zeggen: mijn huidige versterkers zijn toch een stukje gegroeid in kwaliteit. Maar wat is een ‘eerlijke’ buizentest? Ik weet inmiddels wel dat die niet met een enkele versterker gedaan kan worden. Er moeten dus wat versterkers bij komen met zoveel mogelijk verschillende principes. Verschillende uitgangstransformatoren, verschillende types drivers, biasinstellingen enz. Ik heb zelf wel de nodige UGT’s beschikbaar maar ben ook nog wat rond gaan shoppen. Amplimo stelde zonder dralen een paar Vanderveen 3K5 exemplaren ter beschikking (Hans Bedankt!). Ik wil ook nog graag een paar Tamura’s langere tijd beschikbaar hebben, maar de Nederlandse importeur leent liever geen dingen meer uit. Slechte ervaringen uit het verleden maken blijkbaar het nodige kapot in een welwillende man.

300B buizen? Er moesten toch nog wel wat deelnemers bijkomen om het een echt GROTE test te maken. Oneindig veel dank aan de volgende personen is op zijn plaats: Emission Labs’ Jacmusic stuurde me een paar 300B Mesh triodes. Technology Distribution’s Francis stelde een paar 300B’s van EAT ter beschikking. En de maker van veel van mijn ‘custom made’ transformatoren AE-Europe stuurde JJ, Western Electric, Electro Harmonix en Full Music buizen.

Maar waar was ik aan begonnen… allemachtig, het grote werk moest nog beginnen. Als je weet dat de laatste testversterker pas een maand geleden als ‘af’ kon worden bestempeld, begrijp je dat het nog lang niet gedaan is met dit enorm complexe onderzoek. Maar dit nieuwe Weblog geeft wel mooi de gelegenheid om de mooie boeiende ontwikkelingen, positief dan wel negatief vlot met de lezer te delen…. Blijf dit blog volgen als je de 300B buis een even warm hart toedicht dan ik doe.

Volgende keer meer over de verschillen tussen de versterkers…